GirişDevletlerin taraf olduğu tahkim yargılamaları, uluslararası ticaretin uygulamada karşılaşılan gerçeklerinden biridir. Hükümetler, kamu kurumları ve devlete ait şirketler altyapı projelerine, enerji yatırımlarına ve sınır ötesi ticari işlemlere katılmaktadır. Bu ilişkilerden kaynaklanan uyuşmazlıklar sonucunda, bir devleti veya özel bir tarafı ödeme yapmakla yükümlü kılan hakem kararları verilebilmektedir.
Türk yargı içtihadı bu konuda somut örnekler sunmaktadır. Keban Barajı uyuşmazlığı, yabancı yükleniciler ile Türkiye'nin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) arasında ICC tahkimi kapsamında görülmüştür. [3] Farklı bir olayda ise Yargıtay'ın 2021 tarihli kararı, Türkmenistan'ın ICSID yargılamasında İçkale İnşaat aleyhine hükmedilen masrafları tahsil etme girişimini konu almıştır. [5] Bu davalar, devletlerin ve kamu kurumlarının tahkim yargılamasında ve sonrasındaki tenfiz süreçlerinde farklı taraflarda yer alabileceğini göstermektedir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine verilmiş bir hakem kararına sahip olan taraf açısından temel pratik soru, bu kararın nasıl fiilî tahsilata dönüştürülebileceğidir. Bunun cevabı; uygulanacak tenfiz rejimine, hakem kararının borçlusunun kim olduğuna, görevli ve yetkili mahkemenin usule ilişkin gerekliliklerine ve tahsilat için hedeflenen malvarlığının hukuki statüsüne bağlıdır. Bu makalede, Yargıtay kararları ve akademik değerlendirmeler ışığında söz konusu hususlar incelenmekte ve tanıma ve tenfiz başvurusu hazırlayan alacaklılara yönelik pratik öneriler sunulmaktadır.
1. Hakem kararının hukuki niteliği, başvuru yolunu belirlerİlk inceleme, hakem kararında adı geçen tahkim kurumunun belirlenmesiyle sınırlı kalmamalıdır. Tahkim yeri, uygulanan usul, tahkime rızanın kaynağı ve kararın ICSID Sözleşmesi kapsamında verilip verilmediği tespit edilmelidir. Özellikle ICSID Ek Kolaylık Kuralları (ICSID Additional Facility Rules) kapsamında verilen bir hakem kararı, yalnızca tahkimin ICSID tarafından yürütülmüş olması nedeniyle ICSID Sözleşmesi'nin 54. maddesinde öngörülen özel rejimden yararlanamaz.
ICSID Sözleşmesi kapsamında verilen hakem kararları, söz konusu Sözleşme'nin 53–55. maddelerine tabidir. Diğer yabancı hakem kararları bakımından ise öncelikle New York Sözleşmesi'nin uygulanabilir olup olmadığı belirlenmelidir. Türkiye'nin karşılıklılık ve ticari nitelik konusundaki çekinceleri dikkate alındığında, başvuru sahiplerinin hakem kararının verildiği devletin Sözleşme'ye taraf olup olmadığını ve uyuşmazlığa konu ilişkinin Türk hukukuna göre ticari nitelik taşıyıp taşımadığını incelemesi gerekir. Bir uyuşmazlığın yatırım uyuşmazlığı olarak nitelendirilmesi, bu inceleme gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Sözleşme'nin kapsamı dışında kalan yabancı hakem kararları, diğer uygulanabilir uluslararası anlaşmalarla birlikte 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) 60–63. maddeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. [1][2]
Ayrıca, tahkim yeri Türkiye olan bir tahkim yargılamasında verilen hakem kararı, otomatik olarak yabancı hakem kararlarının tenfizine ilişkin usule tabi tutulmamalıdır. Öncelikle uygulanacak ulusal veya uluslararası tahkim rejimi ile buna karşılık gelen iptal ve icra edilebilirlik mekanizmaları belirlenmelidir. Kurumsal tahkim ile yabancı tahkim aynı anlama gelmemektedir.
Başvurunun amacı da açıkça belirlenmelidir. Bir hakem kararının kesin hüküm veya kesin delil etkisine dayanılması ile parasal bir yükümlülüğün zorla yerine getirilmesinin talep edilmesi birbirinden farklıdır. Yabancı hakem kararlarına ilişkin genel rejim kapsamında yalnızca tanıma kararı alınması, alacaklının cebri icra ihtiyacını karşılamaz. Ekşi'nin tanıma ve tenfiz arasındaki ayrıma ilişkin değerlendirmesi, talep sonucunun neden doğru şekilde formüle edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. [3]
2. ICSID kararlarına ilişkin özel başvuru usulüne uyulmalıdırICSID Sözleşmesi'nin 54. maddesi, Sözleşme'ye taraf devletleri hakem kararlarını bağlayıcı olarak tanımak ve bu kararlarda yer alan parasal yükümlülükleri kendi mahkemelerinin kesinleşmiş kararları gibi yerine getirmekle yükümlü kılmaktadır. Başvuru sahibi, ICSID Genel Sekreteri tarafından onaylanmış hakem kararı örneğini belirlenmiş mahkemeye veya yetkili makama sunmalıdır. Bu rejim, New York Sözleşmesi'nin V. maddesinde öngörülen kamu düzeni, tahkime elverişlilik veya usule ilişkin gerekçeler kapsamında yeni bir tenfiz incelemesine izin vermez. İptal ve karar sonrası diğer hukuki başvuru yolları ICSID sistemi içerisinde ele alınır ve tenfizin durdurulmasına ilişkin herhangi bir kararın varlığı dikkate alınmalıdır. [4]
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 28 Nisan 2021 tarihli, E. 2021/875, K. 2021/4586 sayılı kararı, Türkiye'deki yetkili makama önceden başvurmaksızın doğrudan ilamlı icra takibi başlatılmasının risklerini ortaya koymaktadır. Söz konusu davada Türkmenistan, İçkale İnşaat aleyhine hükmedilen tahkim masraflarını tahsil etmeye çalışmıştır. Dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti, hakem kararının borçlusu değildir. Mahkeme, 54(2). madde uyarınca gerekli başvuru aşamasının atlanmasını kabul etmemiş ve icra takibinin iptaline karar vermiştir. [5]
Kararda yetkili makamın belirlenmediğine ilişkin ifadenin, mevcut hukuki durumun açıklaması olarak tekrarlanmaması gerekir. Türkiye'nin 1 Şubat 2017 tarihli bildiriminde, tarafların yazılı anlaşmasında belirtilen yerdeki asliye ticaret mahkemesi; böyle bir anlaşmanın bulunmaması hâlinde ise borçlunun yerleşim yeri, ardından ikametgâhı ve bunların her ikisinin de bulunmaması durumunda ilgili malvarlığının bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi yetkili makam olarak belirlenmiştir. Asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi yetkilidir. Bildirim ile 2021 tarihli karar birlikte değerlendirilmelidir; bildirim ve karar arasındaki kronolojiyi tersine çeviren bir açıklama hatalı olacaktır. [6]
Pratik önerimiz, başvuruda 54(2). maddeye ve Türkiye'nin yetkili mahkemelere ilişkin bildirimine açıkça dayanılması ve onaylı hakem kararı ile varsa tenfizin durdurulması veya iptal süreçlerinin güncel durumunu gösteren belgelerin ayrı ekler olarak sunulmasıdır. Ayrıca Türkçe tercüme, temsil yetkisini gösteren belgeler ve talep edilen parasal yükümlülüklerin dökümü hazırlanmalıdır. Talep edilen yargısal işlem, olağan tenfiz şartları kapsamında hakem kararının yeniden incelenmesi şeklinde formüle edilmemelidir. Borçlunun Türkiye Cumhuriyeti olması hâlinde, yer bakımından yetki ve devletin temsili hususları açıkça ele alınmalıdır.
3. ICSID Sözleşmesi kapsamı dışındaki kararlar için gerekli belgeler ve talep sonucuNew York Sözleşmesi'nin IV. maddesi; usulüne uygun şekilde tasdik edilmiş hakem kararının aslının veya usulüne uygun onaylanmış bir örneğinin, tahkim anlaşmasının aslının veya usulüne uygun onaylanmış bir örneğinin ve gerekli tercümelerin sunulmasını gerektirir. MÖHUK'un 61. maddesi de hakem kararı, tahkim anlaşması ve onaylı tercümelere ilişkin düzenlemeler içermektedir. Tasdik ve tercüme gereklilikleri, uygulanabilir uluslararası anlaşma dikkate alınmaksızın her belgenin apostil şerhi taşıması gerektiği yönünde genel bir varsayıma indirgenmemelidir. [2][7]
Başvuru hazırlanırken yalnızca hakem kararının hüküm fıkrasının tercüme edilmesiyle yetinilmemesi tavsiye edilir. Karardaki düzeltmeler, ek kararlar veya masraflara ilişkin kararlar da kontrol edilmelidir. Tahkim rızasının bir yatırım anlaşmasındaki teklif ve yatırımcının bu teklifi kabul etmesinden kaynaklandığı durumlarda, bu rızayı ortaya koyan belgeler birlikte hazırlanmalıdır. Sözleşmeye dayalı tahkimlerde ise imza ve temsil yetkisine ilişkin belgeler, sözleşme değişiklikleri ve varsa alacağın devrine ilişkin belgeler birlikte incelenmelidir.
Talep sonucu, hakem kararını ve tenfizi istenen karar bölümlerini açıkça tanımlamalıdır. Ana para, para birimi, faiz türü ve faizin başlangıç tarihi, tahkim masrafları ve hükmedilen avukatlık ücretleri ayrı ayrı belirtilmelidir. Hakem kararından sonra yapılan kısmi ödemeler mahsup edilmeli ve daha önce talep edilmemiş bir kalemin sonradan eklenmesinin usule ilişkin sonuçları değerlendirilmelidir. Tenfiz başvurusu, hakem kararında bulunmayan bir ödeme yükümlülüğü yaratmanın aracı değildir.
Bir hakem kararının bağlayıcı olması ile kararın verildiği ülkede ayrıca icra edilebilir olduğuna hükmedilmiş olması da birbirinden ayrılmalıdır. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 21 Şubat 2008 tarihli, E. 2007/8481, K. 2008/1465 sayılı kararında, bağlayıcı olduğu ve diğer şartları karşıladığı tespit edilen bir hakem kararının tenfizini kabul etmiştir. Deynekli tarafından incelenen bu karar, başvurunun hakem kararının bağlayıcı niteliğini ortaya koyacak şekilde hazırlanmasının önemini göstermektedir. [8]
4. Tenfiz mahkemesi uyuşmazlığın esasını yeniden incelemezYargıtay 19. Hukuk Dairesi, 9 Kasım 2000 tarihli, E. 2000/7171, K. 2000/7602 sayılı kararında, tek bir sözleşme kapsamında tazminatın iki kez hükmedildiğine ilişkin itirazı uyuşmazlığın esasına ilişkin bir mesele olarak değerlendirmiştir. Mahkeme, tenfiz mahkemesinin bu gerekçeyle hakem kararının maddi açıdan doğruluğunu inceleyemeyeceğine hükmetmiştir. Deynekli tarafından aktarılan bu karar, tenfiz yargılamasının hakem kararına karşı bir kanun yolu olmadığını göstermektedir. [8]
Başvuru sahipleri açısından bu ilkenin pratik önemi, tüm delil dosyasını yeniden açmak yerine borçlunun itirazlarını doğru şekilde sınıflandırmaktır. Tazminatın yanlış hesaplandığı iddiası ile bir tarafa tazminat raporuna cevap verme imkânı tanınmadığı iddiası birbirinden farklıdır. İlk iddia, uyuşmazlığın esasının yeniden incelenmesi yasağı kapsamında değerlendirilebilirken, ikinci iddia tarafın iddia ve savunmalarını sunma hakkıyla ilgili olabilir. Alacaklının cevabı bu ayrım esas alınarak yapılandırılmalıdır.
New York Sözleşmesi'nin V(1). maddesinde düzenlenen ret sebepleri bakımından ispat yükü esas olarak bu sebeplere dayanan tarafa aittir. Tahkime elverişlilik ve kamu düzeni ise V(2). madde uyarınca mahkeme tarafından da dikkate alınabilir. Bununla birlikte alacaklılar, ispat yükünün dağılımını eksik bir dosya hazırlamak için gerekçe olarak görmemelidir. Hakem atamalarına ilişkin bildirimler, tebligat kayıtları, usul takvimleri, süre uzatımları, duruşma bildirimleri ve tarafların sunduğu dilekçeler her zaman erişilebilir durumda tutulmalıdır. [7]
5. Kamu düzenine ilişkin itirazlara somut bir cevap verilmelidirYargıtay 15. Hukuk Dairesi, 12 Mayıs 2014 tarihli, E. 2014/2183, K. 2014/3226 sayılı kararında kamu düzenini, yabancı kararın Türkiye'de doğuracağı sonuçlar çerçevesinde değerlendirmiştir. Uygulanan hukuk ile Türk hukuku arasındaki farklılık veya emredici bir kuralın ihlali, tek başına ret için yeterli bir sebep değildir. Ekşi'nin bu karara ilişkin değerlendirmesi, kamu düzeninin tenfizi engellemek için sınırsız bir araç hâline gelmesini önlemek bakımından önem taşımaktadır. [9]
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu da 10 Şubat 2012 tarihli, E. 2010/1, K. 2012/1 sayılı kararında, gerekçesiz olmanın tek başına yabancı mahkeme kararının tenfizine engel teşkil etmediğine hükmetmiştir. Ancak bu karar doğrudan bir hakem kararına ilişkin değildir. Bu nedenle, hakem kararındaki her türlü gerekçe eksikliğinin önemsiz olduğu sonucunu doğuran otomatik bir kural olarak değerlendirilmemelidir. Tahkim anlaşması, uygulanacak kurallar ve usule ilişkin güvenceler ayrıca incelenmelidir. [10]
Kamu düzeninin ihlal edilmediğini ileri sürmek tek başına yeterli bir strateji değildir. Başvuru sahibi, etkilendiği ileri sürülen temel hukuki değeri belirlemeli ve tenfizin bu değer üzerinde nasıl bir etki doğuracağını açıklamalıdır. Devlet bütçesinden ödeme yapılması, tek başına kamu düzeninin hukuka aykırı biçimde ihlal edildiği anlamına gelmez. Buna karşılık, tarafın iddia ve savunmalarını sunma imkânından gerçekten mahrum bırakılması, uyuşmazlığın esasının yeniden incelenmesi yasağına dayanılarak göz ardı edilemez. Bu bölümde ele alınan kamu düzeni incelemesi, ICSID Sözleşmesi kapsamında verilen hakem kararlarına uygulanmaz.
Kamu kurumlarını ilgilendiren eski kararlar tarihsel bağlamları içerisinde değerlendirilmelidir. Keban Barajı'na ilişkin 10 Mart 1976 tarihli, E. 1617, K. 1052 sayılı kararda Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, Devlet Su İşleri (DSİ) ile yabancı yükleniciler arasındaki tahkimde ICC Mahkemesi tarafından hakem kararının onaylanmasını kamu düzeni açısından bir sorun olarak ele almıştır. Ancak aynı Daire, 10 Temmuz 1991 tarihli, E. 2383, K. 3667 sayılı sonraki kararında, ICC Mahkemesi'nin denetiminin hakemlerin bağımsızlığını veya kamu düzenini ihlal etmediğini kabul etmiştir. Ekşi tarafından açıklanan bu gelişim, 1976 tarihli kararın günümüzde değişmez bir ret gerekçesi olarak sunulamayacağını göstermektedir. [3]
6. İptal ve tenfiz süreçleri koordineli şekilde yürütülmelidirICSID Sözleşmesi kapsamı dışındaki hakem kararları bakımından başvuru sahipleri, tahkim yerinde hakem kararının iptali veya icrasının durdurulması için bir yargılamanın başlatılıp başlatılmadığını kontrol etmelidir. New York Sözleşmesi'nin V(1)(e) ve VI. maddeleri, bu süreçlerin tanıma ve tenfiz üzerindeki sonuçlarını düzenlemektedir. Hakem kararının iptali için başvuru yapılması ile kararın iptal edilmesi birbirinden farklıdır. VI. madde ayrıca yargılamanın ertelenmesi ve uygun bir teminat talep edilmesi imkânını da düzenlemektedir. [7]
Bu nedenle yalnızca yabancı yargılamayı başlatan belgenin temin edilmesi yeterli değildir. Son ara karar, varsa icranın durdurulması kararının kapsamı ve hâlen yürürlükte olup olmadığı takip edilmelidir. İptal edilmiş hakem kararlarının başka ülkelerde istisnai olarak tenfiz edildiği durumlar, Türkiye'de de aynı sonucun elde edileceği varsayımına dayanak yapılmamalıdır. ICSID Sözleşmesi kapsamındaki hakem kararları bakımından ise tahkim yerindeki ulusal mahkemenin iptal yetkisi yerine, Sözleşme kapsamında öngörülen hukuki başvuru yolları esas alınmalıdır. [4]
7. Hakem kararındaki borçlu ile hedeflenen malvarlığının sahibi eşleştirilmelidirTürkiye Cumhuriyeti, ayrı tüzel kişiliğe sahip bir kamu kurumu ve devlete ait bir şirket birbirinin yerine geçebilecek tüzel kişiler değildir. Hakem kararının hüküm fıkrasında belirtilen borçlu; sözleşmenin tarafı, tahkim yargılamasındaki davalı ve tenfiz başvurusunda belirtilen borçlu ile karşılaştırılmalıdır.
Bir şirketin devlete ait olması, devlet aleyhine verilmiş bir hakem kararının söz konusu şirketin tüm malvarlığı üzerinde icra edilebileceği anlamına gelmez. Aynı şekilde, devlete ait bir şirketin borcu da otomatik olarak Hazine'nin borcu hâline gelmez.
Bu nedenle malvarlığı araştırması, Türkiye ile bağlantılı varlıkların bir listesini çıkarmaktan ibaret olmamalıdır. Mülkiyet, ayrı tüzel kişilik, fiilî kullanım, teminat hakları ve üçüncü kişilerin hakları birlikte incelenmelidir. Alacaklının istisnai olarak ayrı tüzel kişiliğin dikkate alınmamasını talep etmesi hâlinde, bunun için gerekli maddi ve hukuki şartlar, icranın talep edildiği yargı çevresinde ortaya konulmalıdır. Bu araştırmanın başvuru sonrasına bırakılması, başarılı bir tenfiz sürecinin gerçekte tahsilat için uygulanabilir bir yol sunmadığının çok geç fark edilmesine neden olabilir.
8. Ülke içindeki haciz muafiyetleri ile yurt dışındaki icra bağışıklığı birbirinden ayrılmalıdırTürkiye Cumhuriyeti aleyhine Türkiye'de yürütülen yargılamalarda temel mesele, yabancı bir devletin yargı bağışıklığından ziyade, malların haczedilmesini engelleyen ulusal mevzuat hükümleridir. İcra ve İflas Kanunu'nun 82(1)(1). maddesi, devlet mallarını ve özel kanunlarla haczedilemeyeceği belirtilen malları hacizden korumaktadır. Bu nedenle ekzekvatür alınması veya ICSID rejimi kapsamında icra edilebilirliğin tesis edilmesi, belirli bir devlet malvarlığı unsuruna mutlaka haciz uygulanabileceği anlamına gelmez. Bir devlet malının yalnızca ticari amaçlarla kullanılması, Türkiye'de haczedilebileceği sonucuna varmak için yeterli değildir. [11]
Türkiye Cumhuriyeti'nin başka bir ülkede bulunan malvarlığına yönelik icra işlemlerinde ise ilgili ülkenin devletlerin icra bağışıklığına ilişkin kuralları belirleyici hâle gelir. ICSID Sözleşmesi'nin 55. maddesi bu korumaları saklı tutmaktadır. Eskiyörük'ün DergiPark'ta yayımlanan makalesi; tahkime rıza, tanıma ve tenfiz ile belirli malvarlığı unsurlarına, özellikle diplomatik hesaplara ve merkez bankası varlıklarına yönelik cebri icra arasındaki ayrımı incelemektedir. Tahkime rıza gösterilmesi, her yargı çevresinde ve her türlü malvarlığı kategorisi bakımından icra bağışıklığından feragat edildiği anlamına gelmez. [12]
Yurt dışında icra başvurusunda bulunmadan önce alacaklılar, ilgili yerel hukuk uyarınca ticari kullanımın nasıl kanıtlanabileceğini, özel bir iznin gerekip gerekmediğini ve mevcut herhangi bir bağışıklık feragatinin hedeflenen malvarlığı unsurunu kapsayıp kapsamadığını değerlendirmelidir. Öncelikle Türkiye'de bir tenfiz kararı alınması, başka bir ülkede icra başvurusunda bulunmak için her durumda zorunlu bir ön koşul değildir. Her icra yargı çevresindeki usul yolu ayrı olarak planlanmalı ve paralel süreçlerde yapılan tahsilatlar mükerrer tahsilatı önlemek amacıyla takip edilmelidir.
9. Başvuru öncesinde tamamlanması gereken hazırlıklarUygulamada dosyanın aşağıdaki sırayla hazırlanmasını öneriyoruz. Odak noktası, uyuşmazlığın esasını yeniden anlatmak yerine başvurunun usule uygunluğu ve tahsilat ihtimalleri olmalıdır.
- Hakem kararı ve uygulanacak rejimin incelenmesi: ICSID Sözleşmesi'nin uygulanıp uygulanmadığı, tahkim yeri, hakem kararının bağlayıcı niteliği, ek kararlar ve varsa icranın durdurulması süreçlerinin durumu tek bir çalışma notunda kaydedilmelidir.
- Borçlu ve temsil yetkisinin incelenmesi: Devletin, kamu kurumunun veya şirketin kimliği, hakem kararında belirtilen tarafla örtüşüp örtüşmediği ve başvuru ile tebligat için gerekli temsil yetkisi doğrulanmalıdır.
- Görev ve yetki incelemesi: ICSID bakımından Türkiye'nin yetkili mahkemelere ilişkin bildirimi; diğer kararlar bakımından ise MÖHUK'un 60(2). maddesi ve konu bakımından yetki kuralları somut olaya uygulanmalıdır. Uyuşmazlığın devletle ilgili olması, doğrudan idare mahkemelerine başvurulmasını gerektirmez.
- Belge ve delil incelemesi: Onaylı hakem kararı ve tahkim anlaşması, tercümeler, yetki belgeleri, tebligat kayıtları ve yabancı yargılamalara ilişkin güncel belgeler tamamlanmalıdır.
- Talep ve hesaplama incelemesi: Tenfizi istenen tutarlar, faizler ve yapılan ödemelerin mahsubu ayrı ayrı belirlenmeli; hakem kararının kapsamını aşan taleplerde bulunulmamalıdır.
- Masraf ve süre incelemesi: Mahkeme harçları, tercüme ve tebligat giderleri bütçelendirilmelidir. MÖHUK'un 48. maddesi kapsamında yabancı başvuru sahibinden teminat istenip istenmeyeceği ve uluslararası anlaşma veya karşılıklılık esasına dayalı muafiyetler incelenmelidir. Zamanaşımı ve icra süreleri her yargı çevresi için ayrı ayrı takvime kaydedilmelidir. [13]
- Tahsilat incelemesi: Hedeflenen malvarlığının sahibi, hukuki statüsü ve haczedilebilirliği belirlenmeli; gönüllü ödeme talebi ile Türkiye'deki ve yurt dışındaki icra seçenekleri karşılaştırılmalıdır.
Geçici hukuki koruma tedbirleri de bu değerlendirmenin bir parçası olmalıdır. Bir tenfiz başvurusunun yapılması, ihtiyati haciz hakkını otomatik olarak doğurmaz; ilgili tedbirin şartları ve hedeflenen malvarlığına uygulanabilecek korumalar ayrıca incelenmelidir. Benzer şekilde, ilk derece mahkemesinden karar alınması, kanun yolları veya icranın durdurulmasına ilişkin meseleleri ortadan kaldırmaz. MÖHUK'un 55–57. maddelerine atıf yapan 61(2). maddesi kapsamındaki yol, özel ICSID rejimiyle karıştırılmadan planlanmalıdır. [2]
SonuçTürkiye'ye karşı verilmiş bir hakem kararının tenfiz stratejisi, doğru hukuki rejimin belirlenmesiyle başlamalı ve tahsilatın mümkün olduğu malvarlığı unsurlarının tespitine kadar uzanmalıdır. ICSID kararları bakımından özel başvuru aşamasının atlanması, diğer kararlar için gerekli belge ve usul güvencelerinin göz ardı edilmesi veya devletle bağlantılı her malvarlığı unsurunun borçluya ait olduğunun varsayılması ciddi sonuçlara yol açabilir.
Yargıtay kararlarından çıkarılabilecek pratik sonuç, hakem kararının esasını yeniden incelemek yerine başvuruya ilişkin hukuki şartların ortaya konulması gerektiğidir. Alacaklılar açısından en faydalı dosya; hakem kararının neden tenfiz edilebilir olduğunu, hangi itirazların neden başarılı olamayacağını ve tenfiz edilebilir kararın nihayetinde nasıl fiilî tahsilata dönüştürülebileceğini açıklayan dosyadır.
Kaynak Notları ve Dava ReferanslarıAşağıdaki sayfa referansları, ilgili yayınların basılı sayfa numaralarını ifade etmektedir. Akademik değerlendirmeler aracılığıyla incelenen kararlar, yararlanılan kaynakla birlikte belirtilmiştir. Kaynaklara son erişim tarihi 28 Ekim 2026'dır. Türk yargı kararlarına ilişkin atıflarda E. esas numarasını, K. ise karar numarasını ifade etmektedir. Orijinal Türkçe yayın başlıkları, kaynakların kolayca bulunabilmesi amacıyla korunmuştur.[1] New York Sözleşmesi, Madde I. Türkiye'nin statüsü ve çekinceleri için UNCITRAL, Status of the New York Convention, Türkiye kaydı ve (a) ve (c) numaralı notlar. ICSID ve diğer yatırım tahkimi kararları arasındaki ayrım için ayrıca bkz. [4]. UNCITRAL statü tablosu.[2] 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), 1(2), 55–57 ve 60–63. maddeler; özellikle 60(2), 61 ve 62(1)(h). Mevzuat.[3] Nuray Ekşi, “Yargıtay Kararları Işığında ICC Hakem Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi”, Ankara Barosu Dergisi, 67(1), 2009, s. 54–74; tanıma ve tenfiz ayrımı için s. 55; Keban uyuşmazlığı ve sonraki gelişmeler için s. 61–62, dipnot 32–33. Atıf yapılan kararlar: Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 10 Mart 1976, E. 1617, K. 1052; 10 Temmuz 1991, E. 2383, K. 3667. Esas ve karar numaraları kaynakta verildiği şekliyle aktarılmıştır. DergiPark'ta tam metin.[4] ICSID Sözleşmesi, 50–55. maddeler; özellikle 53, 54(1)–(3) ve 55. maddeler. Ayrıca bkz. ICSID, Recognition and Enforcement — ICSID Convention Arbitration. ICSID Sözleşmesi, Bölüm IV.[5] Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 28 Nisan 2021, E. 2021/875, K. 2021/4586. Karara konu hakem kararı: İçkale İnşaat Limited Şirketi v. Turkmenistan, ICSID Case No. ARB/10/24, 8 Mart 2016 tarihli kararın masraflara ilişkin bölümü. Karar, LEXPERA'da kamuya açık içerik üzerinden incelenmiştir. Karar metni.[6] “ICSID Hakem Kararlarının Türkiye’de İcrası ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 28.04.2021 Tarihli Kararı”, LEXPERA Blog, özellikle 1 Şubat 2017 tarihli bildirime ilişkin 4–5. bölümler. Ayrıca bkz. ICSID, Enforcement of ICSID Awards, 2024, paragraf 111 ve dipnot 158; Türkiye'nin mahkemeleri yetkili makam olarak belirlediğine ilişkin kayıt. Yetki bildirimi ve karar değerlendirmesi.[7] New York Sözleşmesi, II, IV, V ve VI. maddeler: belge gereklilikleri, ret sebepleri, ispat yükü, yargılamanın ertelenmesi ve teminat. Sözleşme metni.[8] Adnan Deynekli, “Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizinde Karşılaşılan Sorunlar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 16, 2014 Özel Sayısı (2015 yılında basılmıştır), s. 105–122; özellikle s. 116, dipnot 17 ve s. 118, dipnot 20. Atıf yapılan kararlar: Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 9 Kasım 2000, E. 2000/7171, K. 2000/7602; 21 Şubat 2008, E. 2007/8481, K. 2008/1465. DergiPark'ta tam metin.[9] Nuray Ekşi, “Yargıtay Kararları Işığında Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizinde Kamu Düzeni”, Public and Private International Law Bulletin, 40(1), 2020, s. 143–201; özellikle s. 164–165, dipnot 132–133. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 12 Mayıs 2014 tarihli, E. 2014/2183, K. 2014/3226 sayılı kararındaki kamu düzenine ilişkin değerlendirme, bu makalede yer verilen alıntı üzerinden incelenmiştir; karar atfı ayrıca LEXPERA kaydıyla kontrol edilmiştir. DergiPark'ta tam metin.[10] Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 10 Şubat 2012, E. 2010/1, K. 2012/1. Karar, gerekçesiz yabancı mahkeme kararlarının tenfizine ilişkindir. Ayrıca bkz. Ekşi, 2020, s. 164–165. Yayımlanmış karar.[11] 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 82(1)(1). madde. Devlet mallarının hacizden muaf tutulmasına ilişkin anayasal değerlendirme için bkz. Anayasa Mahkemesi, 21 Ekim 1992, E. 1992/13, K. 1992/50. Güncel uygulamada borçlu kuruluşu düzenleyen özel mevzuat da incelenmelidir. Anayasa Mahkemesi kararı.[12] Serhat Eskiyörük, “Güncel İçtihatlar Işığında Uluslararası Tahkim Kararlarının Devlet Bankaları Aleyhine Cebri İcrasında Bağışıklık Savunması”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(2), 2022, s. 290–305; özellikle s. 294–301. DOI: 10.21492/inuhfd.1090308. DergiPark'ta tam metin.[13] MÖHUK, 48. madde: Türkiye'de dava açan veya icra takibi başlatan yabancı taraflardan talep edilebilecek teminat ve uygulanabilir uluslararası anlaşmalar saklı kalmak üzere karşılıklılık esasına dayanan muafiyetler. Mevzuatın konsolide edilmiş metni.